Ջրի խնայողության համապարփակ փաթեթ

Բնապահպանություն

23-07-2019

ՀՄ

Հ. ՄԱՆՈՒԿՅԱՆ

Առաջարկներ՝ 1

Առաջարկ

Աշխարհի խմելու ջրի պաշարները անսահման չեն: Մոլորակի բնակչությունը աճում է, դրա հետ մեկտեղ ավելանում է խմելու եւ ոռոգման ջրի պահանջարկը: Ըստ Ջրային ռեսուրսների խմբի (Water Resources Group)` 2050 թ. աշխարհի բնակչությունը կլինի 9 միլիարդ մարդ, որից 4 միլիարդը ապրելու է ջրային քրոնիկական դեֆիցիտի շրջաններում: Այսինքն, ջուրը կդառնա աշխարհի ամենաթանկ ռեսուրսը: Աշխարհում յուրաքանչյուր տարի մոտ երկու միլիոն երեխա է մահանում ջրի անբավարարությունից: Զարգացող երկրներում բնակչության գրեթե 50 տոկոսը անընդհատ տառապում է հիվանդություններից, որոնք առաջանում են, այսպես կոչված, «ջրային սովից»: Բացի այդ մարդկային կորուստներից, ջրի մատակարարման ճգնաժամը շատ երկրներում արգելակում է տնտեսական աճը: Հաջորդ հինգ տարիների ընթացքում Պարսից ծոցի երկրները նախատեսում են ներդնել շուրջ 100 մլրդ դոլար` հետագայում իրենց բնակչությանը ջրի պաշարներով ապահովելու համար: Այսպիսով, Քաթարը հայտարարել է 2017 թվականին ջրի յոթօրյա պաշարների պահպանման համար նախատեսված ռեզերվուարների շինարարության համար 900 մլն դոլար հատկացնելու մասին: Ավելին, Պարսից ծոցի համագործակցության խորհրդի երկրները համաձայնել են կառուցել 10,5 մլրդ դոլար արժողությամբ խողովակաշարը, որը ունի մոտ 2000 կմ երկարություն և կապում է Պարսից ծոցի երկրները իրար հետ: Նախագիծը ներառում էր նաեւ Օմանում երկու աղազատիչ կայանների կառուցումը `500 միլիոն խորանարդ մետր ջրի արտադրության համար, որով, խողովակաշարի օգնությամբ, կապահովվեն Պարսից ծոցի համագործակցության խորհրդի շրջանները, որոնք աղազատված ջրի մեծ կարիք ունեն:

Հայաստանում ստորերկրյա ջրերի պաշարները կազմում են շուրջ 3 միլիարդ խորանարդ մետր, որոնց մեծ մասը կենտրոնացած է Արարատյան դաշտի արտեզյան համակարգում: Լճերի կուտակված ջուրը (չհաշված Սեւանը) կազմում է մոտավորապես 300 մլն խորանարդ մետր, ջրամբարներում ` մոտ 1 մլրդ խորանարդ մետր: Սեւանի ջրային պաշարները հասնում են 35 միլիարդ խորանարդ մետրի: Սևանը հանդիսանում է Հայաստանի խոշորագույն ջրային ավազանը: Սեւանա լիճը Հայաստանում խմելու ջրի միակ խոշորագույն երաշխավորված աղբյուրն է: Արարատյան դաշտը ոռոգող ջրանցքների մեծ մասը, ինչպես նաեւ Հրազդանի կասկադի բոլոր 6 կայանները, ապահովվում են միայն Սեւանա լճի ջրերով:

Որոշ փորձագետների գնահատականներով, 2030-2040 թվականներին կլիմայի տաքացման եւ տեղումների նվազման պատճառով Հայաստանի ջրային պաշարները կկրճատվեն 20-25%ով: Ընդհանուր առմամբ, վերջին 10 տարիների ընթացքում Հայաստանում ջրի սպառումը զգալիորեն աճել է: Եթե ​​2000 թվականին այդ ցուցանիշը 1.8 միլիարդ խորանարդ մետր էր, ապա հիմա այն հասել է տարում 3 միլիարդ խորանարդ մետրի: Ավելին, սպառման աճը հիմնականում կապված է ջրի տեղափոխման կորուստների հետ: Այսպիսով, 2008 թ. պաշտոնական վիճակագրության համաձայն, տեղափոխման կորուստները կազմել են 32% 2002 թ. 25%ի փոխարեն: Ստացվում է, որ ճանապարհների վրա մենք տարեկան կորցնում ենք մոտ 1 մլրդ խորանարդ մետր քաղցրահամ ջուր: Եթե ​​մոտակա 10 տարիներին լուրջ փոփոխություններ չկատարվեն ջրի տեղափոխման համակարգում, ապա Հայաստանում ջրի խնդիրը կխորանա:

Լուծում

Հայաստանի մշակույթի մեջ ջուրն ու, հատկապես, խմելու շատրվանները մեծ նշանակություն ունեն: Մենք դրանք կոչում ենք պուլպուլակ: Բառի ծագումը եւ իմաստը շատ պարզ են: Պուլպուլակ բառը գալիս է ցայտաղբյուրից դուրս եկող ջրի յուրօրինակ  ձայնից, իսկ «ակ» բառը հայերեն նշանակում է «աղբյուր»: Մայրաքաղաքում, ըստ քաղաքապետարանի, 2172 պուլպուլակ կա: Ամենաշատ ցայտաղբյուրներ կան Մալաթիա-Սեբաստիա վարչական շրջանում. վերջիններիս քանակը 346 է: Այնուհետեւ Շենգավիթ թաղամասը` 304: Նոր Նորքում կա 292, Աջափնյակում 271, Կենտրոնում 260, Էրեբունիում 208 պուլպուլակ, Արաբկիրում շատ ավելի քիչ՝ ընդամենը 130,  Քանաքեռ-Զեյթունում `126, Դավթաշենում` 102, Ավանում `89: Անհամեմատ ավելի քիչ ցայտաղբյուր կա Նուբարաշենում` ընդամենը 30, Նորք-Մարաշում` ընդամենը 14: Այսպիսով, միայն Երևանում կա 2172 ցայտաղբյուր: Պատկերացնու՞մ եք քանիսն են նրանք ամբողջ Հայաստանում:

Մենք որոշեցինք ստուգել, ​​թե որքան ջուր է հոսում հենց այդպես: Արդյունքները հետևյալն էին. մի լիտր ջուրը լցվում է միջինը 30 վայրկյանում: (մենք փորձարկել են 50 շատրվան): Ստացվում է, որ միայն մայրաքաղաքում յուրաքանչյուր ժամում հոսում է 2*60=120 լիտր, օրական 120*20=2400 լիտր (ենթադրենք, որ գիշերային ժամերին ցայտաղբյուրները անջատվում են) եւ 2400*265=636000 լիտր (չհաշվենք ձմեռային ամիսներ): Եվ սա միայն մեկ աղբյուրի համար է: Եթե ​​մենք բազմապատկենք այս թվերը միայն Երեւանում գտնվող ցայտաղբյուրների քանակով, ապա մենք կստանանք շուրջ 1.4 միլիոն խորանարդ մետր: Պատկերացրեք, թե որքան ջուր է հոսում Հայաստանի ողջ տարածքում: 2018 թվականի հունվարի 1-ից ջրի գինը բարձրացել է 180 դրամից մինչեւ 191.4 դրամ: Այսինքն, տարեկան կտրվածքով մայրաքաղաքում գրեթե 268 մլն դրամ է «հոսում»:

Հայաստանի ջրային պաշարները անսահման չեն: Փականներ դնելով ցայտաղբյուրների վրա, մենք կփրկենք տարեկան մոտ 1.4 մլրդ լիտր քաղցրահամ ջուր: Յուրաքանչյուր փականի արժեքը 1000 դրամ է (ընկերությունը `S. Giovanni di Polaveno, ընկերության անվանումը չի տրվում ապրանքանիշը գովազդելու նպատակով, այլ կոնկրետ օրինակ տրամադրելու անհրաժեշտությունից ելնելով), եւ մասնագետները պատրաստ են այդ փականների տեղադրել՝ 500 դրամ մեկ փականի համար գներով: Ավելին՝ կան մարդիկ (կամավորներ), ովքեր պատրաստ են այդ աշխատանքը անվճար կատարել: Այսինքն  ծախսելով ընդամենը 3.26 միլիոն դրամ՝ կարող եք խնայել 268 միլիոն: Փորձագետների կարծիքով, մենք հնարավորություն ունենք հնարավորինս շուտ այդ փականները տեղադրելու ամենացածր գնով: Փորձագետները նաեւ առանձնացնում են փականների դիմացկունությունը: Յուրաքանչյուր ոք կարող է օգտագործել այդ փականները: Այն որեւէ դժվարություն չի ներկայացնում, փականները հիգիենիկ են եւ բավական երկար են ծառայում: Կարծում եմ, այդ ծախսերը զգալիորեն փոքր են, քան նրանք, որոնք մենք կրում ենք այսօր: Եթե ​​մենք այժմ մատների արանքով նայենք նման կարեւոր սոցիալական խնդրին, մեր թոռներն ու ծոռները տառապելու են ջրի բացակայության պատճառով:
Ամփոփելով վերոնշյալը՝ մենք հասկանում ենք, որ պետք է ներդնել ինչքան հնարավոր է շատ ջանք քաղցրահամ ջրի պահպանման համար: Փականների տեղադրումը այդ նպատակին ուղված կարևորագույն քայլերից մեկն է:

Քվեարկության արդյունքում ձևավորվում է թոփ առաջարկների ցանկը:

Ձեր կարծիք չափազանց կարևոր է

Մուտք գործեք հարթակ քննարկումներին մասնակցելու և քվեարկելու համար:

Մեկնաբանություններ չկան

Հարթակի հիմնական պայմանները

Առաջարկները պետք է լինեն՝

  • հանրօգուտ գաղափարներ և ոչ թե անձնական շահ հետապնդող,
  • ամբողջական և չպահանջեն շարունակական ծախսեր, քան պահպանման ծախսերն են,
  • ներկայացված կիրթ և գրագետ հայերենով,
  • այլ անձանց իրավունքները չոտնահարող,
  • իրականանալի և իրագործելի:

Յուրաքանչյուր առաջարկի իրականացման բյուջեն չպետք է գերազանցի 30 000 000 (երեսուն միլիոն) ՀՀ դրամը: 

Ամբողջական տեղեկությանը ծանոթացե՛ք Հարթակի պայմաններ բաժնում:

Այլ առաջարկներ

suggest image
Անվտանգ ճանապարհ դեպի դպրոց

15-07-2019

ԴԱՎԻԹ ԳԵՎՈՐԳՅԱՆ

Երևանի բավականին մեծ թվով ներբակային տարածքներում տեղաբաշխված դպրոց-մանկապարտեզներին մոտեցող ճանապարհները մայթ չունեն և հատկապես առավոտյան ժամերին երեխաները, ծնողներն ու մեքենաները միմիանց խառնված չափազանց վտանգավոր կերպով տեղ են հասնում:

 

Առաջարկվում է իրականացնել ծրագիր դպրոցներին և մանկապարտեզներին  հարող տարածքների երթևեկելի և հետիոտն մասերի տարանջատիչ անվտանգության հատվածների կազմակերպման համար։

 

Այս ծրագիրը իրականացվում է շատ քաղաքներում և պայմանականորեն կոչվում է «անվտանգ ճանապարհ դեպի դպրոց»: Շուրջ 30 միլիոն դրամի շրջանակներում հնարավոր է ընտրված մի շարք դպրոցների /մանկապարտեզների/ հարակից տարածքներում աշխատանք իրականացնել: Շահառուները՝ երևանի բնակիչները, իսկ անմիջական շահառուներ՝ 150-200 հազար քաղաքացի: Հարցը ուղղակի վերաբերվում է երեխաների անվտանգությանը՝ անգամ եթե պատահարների վիճակագրությունը մեծ չէ: Հաշվի առնելով, որ մանկապարտեզներ երեխաները ինքնությույն չեն հաճախում, ծրագիրը նախապատվելի է սկսել հիմնական դպրոցների համար: